The Fold | Hoda Afshar

The Fold to krytyczna, wizualna i psychologiczna analiza trwałego dziedzictwa orientalizmu i kolonialnych praktyk fotograficznych oraz tego, w jaki sposób związane z nimi spojrzenie wciąż kształtuje sposób, w jaki ciała - szczególnie zasłonięte ciała muzułmańskie - są postrzegane, archiwizowane i konsumowane.

Punktem wyjścia dla tego nowego cyklu irańskiej artystki Hody Afshar jest obszerne archiwum Gaëtana Gatiana de Clérambaulta (1872–1934), francuskiego psychiatry i fotografa, który na początku XX wieku stworzył w Maroku tysiące fotografii zasłoniętych kobiet, a czasem także mężczyzn. Afshar natrafiła na te materiały podczas badań w Musée du quai Branly Jacques Chirac w Paryżu. De Clérambault wykorzystywał fotografie do wspierania teorii psychoanalitycznych dotyczących fantazji, zasłaniania i pożądania, ujmując je jednak z perspektywy głęboko naznaczonej kolonializmem.

Po raz pierwszy w swojej praktyce Afshar bezpośrednio podejmuje pracę z materiałem archiwalnym. Odkrywszy, że internetowe archiwum muzeum automatycznie kadruje zdjęcia de Clérambaulta podczas ich pobierania, artystka rozwija ten proces degradacji w świadomy komentarz. Drukując fragmenty w ciemni i poddając je cyfrowej manipulacji, rozrywa ich pierwotne znaczenie i przekształca je w przestrzeń oporu. Jej ingerencje kierują spojrzenie z powrotem na nie samo, skłaniając odbiorców do zakwestionowania relacji władzy wpisanych w sam akt patrzenia oraz do konfrontacji z kulturowymi uprzedzeniami rzutowanymi na zasłonę.

Afshar, urodzona po rewolucji islamskiej w Iranie, dorastała w społeczeństwie, w którym zasłona stała się jednym z kluczowych symboli negocjowania tożsamości politycznej i kulturowej. U podstaw jej pracy z archiwum leży świadomość, że muzułmańskie kobiece ciało od dawna jest instrumentalizowane na potrzeby konkurujących ze sobą ideologii. Odsłanianie ciała wykorzystywano do uzasadniania imperialnego podboju, ponowne zasłanianie stało się natomiast symbolem oporu, a jednocześnie było narzucane przez władze państwowe jako narzędzie przymusu. Poprzez przetworzenie tych kolonialnych obrazów Afshar porusza się w obrębie tej uwikłanej historii, wytyczając trzecią drogę, która poddaje krytyce zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne formy dominacji.

Ta eksperymentalna książka gromadzi ponad 960 srebrno-żelatynowych reinterpretacji archiwum de Clérambaulta autorstwa Afshar, z których każda jest gestem przetworzenia, odmowy i krytycznej refleksji. The Fold zawiera eseje Alego Behdada i Annabelle Lacour oraz rozmowę Taous Dahmani z artystką. Publikacja towarzyszy indywidualnej wystawie Hody Afshar Performer l'invisible w Musée du quai Branly Jacques Chirac (30.09.2025–25.01.2026).